عربیکا یا ربوستا ؟ مساله این است

13 آگوست 2012 | 6134 بار نمایش

بخش نخست

«قهوه‌ی ما عربیکای خالص است. ما اصلا روبوستا نداریم! ما حرفه‌ای هستیم، ما کلا خیلی هستیم…»

آیکافی – این‌ها عباراتی هستند که شاید بسیاری از کافه‌رو‌ها به‌کرات شنیده‌اند و خواهند شنید. اما این حرف‌ها به چه معنی است! اصلا این عربیکا (Arabica) چیست؟ روبوستا (Robusta) را کسی می‌شناسد؟ آیا عربیکا از روبوستا بهتر است؟ اصلا این‌ها چیستند؟ آیا قهوه گونه‌های مختلفی دارد؟ این گونه‌ها چه تفاوتی با هم دارند؟

این‌ها مواردی است که سعی شده در این نوشتار به آن‌ها پرداخته شود. باشد که به این سوء‌تفاهم تاریخی درباره‌ی قهوه پایان دهد؛ اگر پایانی وجود داشته‌ باشد.

از نظر گیاه‌شناسی گیاه قهوه با نام علمی کافیا (Coffea) متعلق به دسته‌ی بزرگی از گیاهان با عنوان روبیاسیا (Rubiaceae) است. این سردسته‌ی بزرگ، خود دارای حدود ششصد گونه و شش‌هزار زیرگونه‌ی مختلف است. گیاه روناس، کاکتوس پیوت، و گنه‌گنه نیز از دیگر زیرگونه‌های این دسته هستند. اگر اهل طبیعت‌گردی باشید بسیاری از این گونه‌ها را (به‌جز کاکتوس پیوت) در نواحی مختلف ایران دیده‌اید. اما زیر‌گونه‌ی کافیا از نظر تجاری با دیگر انواع خود تفاوت شگرفی دارد. سالی بیست و چهار میلیارد دلار که یادتان که هست!

گیاه قهوه به‌طور کلی سه گونه‌ی مختلف تجاری دارد. دو گونه از آن با عناوین عربیکا و ربوستا از ارزش تجاری و حجم تولید بالاتری برخوردارند و گونه‌ی دیگر یعنی قهوه‌ی لیبریکا (Liberica) به شکلی محدود و برای مصارف حاشیه‌ای تولید می‌شود. این طبقه‌بندی در گذشته به شکل دیگری بود. قهوه‌های اکسلسا (Excelsa)، دووری (Dewevrei) و دیبوسکی (Dybowskii) در گذشته به عنوان گونه‌ها‌یی کاملا متمایز شناخته می‌شدند؛ اما بر اساس دسته‌بندی‌های جدید از سال 2006 همگی آن‌ها به‌عنوان قهوه‌ی لیبریکا شناخته می‌شوند. قهوه‌ی لیبریکا در اصل مربوط به کشور لیبریا در غرب آفریقا بوده اما در اواخر قرن نوزدهم بعد از این‌که آفت قهوه تمامی درختان عربیکا در اندونزی را از بین برد از درخت قهوه‌ی لیبریکا که مقاومت بیشتری در برابر این آفت داشت به‌عنوان جایگزین استفاده کردند. درخت قهوه‌ی لیبریکا با تنه‌ی قدرتمند و چوبی خود تا حدود هجده متر نیز رشد می‌کند و محصول آن طعمی شبیه به روبوستا دارد. به هر حال این قهوه از طرفداران زیادی در میان قهوه‌دوستان برخوردار نیست. پس ما هم همین‌جا راه‌مان را از آن جدا می‌کنیم.

میوه درخت قهوه

خب برویم سراغ گونه‌های مطلوب خودمان. گیاه ربوستا و عربیکا تفاوت‌های اساسی زیادی دارند. مخصوصا اگر قهوه‌باز باشید نکات جذابی در این تفاوت‌ها پیدا می‌کنید. به‌عنوان مثال شما در یک فنجان قهوه‌ی خوب بیشتر به دنبال عطر مسحور کننده‌ی قهوه هستید یا گیرایی زندگی‌بخش آن؟ یا شاید هم به‌دنبال ترکیبی بهشتی از هر دوی آن‌هایید… آها! جالب شد، نه! پس بیایید سر میز آیکافی بنشینید تا کمی گپ قهوه‌ای بزنیم.

قهوه‌ی عربیکا در بازار جهانی از قیمت بالاتری برخوردار است اما نمی‌توان لزوما این را به حساب مرغوبیت آن گذاشت

گیاه عربیکا به‌صورت بوته‌هایی بزرگ در مناطق حاره با ارتفاع 1000 تا 2000 متر از سطح دریا می‌روید. دانه‌ی این گیاه با فرمی نسبتا صاف و تخت و اندازه‌ای بزرگ‌تر از روبوستا و کوچک‌تر از لیبریکا – با احتیاط – از دیگر گونه‌ها قابل تشخیص است. دانه‌ی این درخت بعد از بو دادن از عطر و طعم اغراق‌آمیز و مطبوعی برخوردار است. به‌طوری که وقتی قهوه‌ی عربیکا دم می‌کنید معمولا سر و کله‌ی همسایه‌هایی که به‌طور اتفاقی دل‌شان برای شما تنگ شده‌ پیدا می‌شود. اما اگر می‌خواهید یک روز پر مشغله در جریان مسابقات زندگی روزمره را شروع کنید عربیکا پیشنهاد خوبی نیست. در واقع قهوه‌ی عربیکا در مقایسه با دیگر گونه‌ها از کافئین کم‌تری برخوردار است. خیلی کمتر! پس برای چنین مواقعی این را از ما داشته‌ باشید که هیچ‌چیز جای یک فنجان قهوه‌ی روبوستا را نمی‌گیرد.

روبوستا | عربیکا

قهوه‌ی عربیکا در بازار جهانی از قیمت بالاتری برخوردار است اما نمی‌توان لزوما این را به حساب مرغوبیت آن گذاشت. بلکه این اختلاف قیمت بیشتر به علت حساس بودن درخت عربیکا و آسیب‌پذیری آن در برابر آفت‌ها و شرایط نامساعد رشد است. با این حال بیشترین میزان تولید قهوه در دنیا مربوط به این گونه و چیزی در حدود هفتاد درصد کل محصول قهوه‌ی دنیا است. در گذشته خاستگاه و اصلی‌ترین مناطق کشت این گیاه ارتفاعات کوهستانی یمن، جنوب غربی اتیوپی و جنوب شرقی سودان بوده‌ است. در واقع در گذشته به آن قهوه‌ی عربی می‌گفتند. علت شهرت این گونه هم به عنوان قهوه‌ی عربیکا همین است.

پایان بخش اول

بخش دوم این یادداشت را این‌جا بخوانید.

منابع:
http://www.thecoffeeguide.org
www.wikipedia.org
www.cafeenligne.ca

* دانه قهوه عربیکا اصولا ریشه عربی دارد و به همین خاطر املای «عربیکا» نسبت به «آرابیکا» صحیح‌تر به‌نظر می‌رسد. در متن از هر دو املای «روبوستا» و «ربوستا» به‌طور آگاهانه استفاده شده است.

, , , , ,

20 پاسخ به: عربیکا یا ربوستا ؟ مساله این است

  1. محمد آقا محمد خانی سه شنبه 14 آگوست 2012 در 03:07 #

    جناب ندافی تبریک میگم بحث بسیار جالبی اشاره کردین . عالی مختصر و پربار . لذت میبرم با شما در این رابطه گپ بزنم . بازم ممنون عالی بود(محمد آقا محمد خانی مستر باریستا کمپانی قهوه مولیناری ایتالیا در ایران ) … انشاال… قصد داریم امسال اگر شرایط فراهم شود . برای اولین بار در تاریخ در مسابقات WBC نماینده داشته باشیم. ممنون میشیم دوستان از این حرکت رو به جلو و پیشگام قهوه مولیناری در ایران همایت کنند . باور کنید چیزی از المپیک به نحوی دیکه کم نداره . واقعاَ میتونه برای ایران و هر ایرانی افتخار باشه . متشکر

  2. نیما سه شنبه 14 آگوست 2012 در 20:46 #

    مرسی آقای ندافی….من منتظر پست شما بودم….عالی بود و منتظر قسمت های بعدیش هم هستم….

  3. سروش نفیسی چهار شنبه 15 آگوست 2012 در 00:01 #

    اطلاعات بسیار جالبی بود …. متشکرم

  4. کامران فرقانی چهار شنبه 15 آگوست 2012 در 15:32 #

    ممنون از مطلب جالب شما.نکته بسیار جالبیست جناب محمد آقا محمد خانی

  5. Arash پنجشنبه 16 آگوست 2012 در 16:38 #

    نمی دونم چرا متوجه نشدم
    “گیاه عربیکا به‌صورت بوته‌هایی بزرگ در مناطق حاره با ارتفاع ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ متر می‌روید.” دقیقاً منظورتون از ارتفاع 1000متر چیه؟ !

    • nima جمعه 17 آگوست 2012 در 22:52 #

      آرش آقا..ارتفاع اون منطقه از سطح اقیانوس……نه این که مثلا اون کوه 1000 متر ارتفاع داشته باشه.ما وقتی میریم تبت توی یه شیب ملایم میریم و به تبت میرسیم.شاید اونجا پست باشه ولی در کل زمین اونجا از سطح اقیانوس که معیار ماست ارتفاع داره یعنی در ارتفاع بنا شده.امیدوارم تونسته باشم درست توضیح بدم.

    • حسن افشاری دوشنبه 22 آوریل 2013 در 09:02 #

      1000 متر بالاتر از سطح دریا

  6. لادن سه شنبه 21 آگوست 2012 در 16:55 #

    دستت درد نکنه ،عجب مطلب جالب وخوبی بود این !

  7. علی چهار شنبه 29 آگوست 2012 در 15:43 #

    بسیار ممنون از اطلاعتی که در اختیار ما قرار می دهید

  8. ملیکا چهار شنبه 5 سپتامبر 2012 در 04:12 #

    salam, mersi az matlabe jalebetoon,
    mikham bedoonam manzoor az Ghahveye sabz hamun ghahveye kham hast? va inke shenidam ghaveye sabz baraye laghari besiar monasebe, rabti be noesh nadare? inke arabica bashe ya digari?

  9. حسين یکشنبه 7 اکتبر 2012 در 14:17 #

    kolan hame chize web siteton alie mer30 ke be in maghoole baha midin

  10. shenase دوشنبه 15 جولای 2013 در 16:07 #

    با سلام
    سایت کاملی دارید. برای همینم نشان افتخار گرفتید.
    می خواستم بپرسم اسپرسو کدومشونه، عربیکا یا روبوستا؟
    اگه جوابتون ترکیب هر دوتاست، لطفا بگید که کدوم قهوه ها فقط روبوستا هستن یا کدوم مارک هات فقط روبوستا هستن.
    با تشکر

  11. shenase دوشنبه 15 جولای 2013 در 16:07 #

    با سلام
    سایت کاملی دارید. برای همینم نشان افتخار گرفتید.
    می خواستم بپرسم اسپرسو کدومشونه، عربیکا یا روبوستا؟
    اگه جوابتون ترکیب هر دوتاست، لطفا بگید که کدوم قهوه ها فقط روبوستا هستن یا کدوم مارک هات فقط روبوستا هستن.
    با تشکر..

  12. mahyar جمعه 7 فوریه 2014 در 00:05 #

    من یه کافه میرم و یه قهوه واسم میاره به اسم رستو که به گفته ی خودشون قوی ترین قهوه هستش و به همراهش یه استکان آب گازدار هم میده میشه در مورد تهیه ی این نوع قهوه و کلا بیوگرافیش واسم یه توضیحی بدین.ممنون میشم

Trackbacks/Pingbacks

  1. عربیکا یا ربوستا ؟ مساله این است – بخش دوم | iCoff.ee | آیکافی - دوشنبه 3 سپتامبر 2012

    [...] اگر پایانی وجود داشته‌ باشد. بخش اول این یادداشت را این‌جا [...]

  2. تصویری از انواع دانه‌های قهوه | iCoff.ee | آیکافی - پنجشنبه 6 سپتامبر 2012

    [...] گونه‌های عربیکا و ربوستا بیشتر بدانید + و + [...]

  3. اسپرسو ~ آیکافی | iCoff.ee - شنبه 12 ژانویه 2013

    [...] تهیه‌ی قهوه اسپرسو معمولا قهوه‌های گونه‌ها (عربیکا و روبوستا) و نواحی (origin) مختلف را با هم ترکیب (blend) [...]

  4. Mods Cafe ~ iCoff.ee | آیکافی - شنبه 16 فوریه 2013

    [...] قهوه‌ی تیم‌تیم گونه‌‌ای پیوندی از دانه‌های قهوه عربیکا و ربوستاست که اولین بار در تیمور شرقی یافت و بعدها در [...]

پاسخ دهید