منوی اصلی

حال و آینده‌ی قهوه در زمانه‌ی کرونا

اسپرسوساز کاریمالی

اکوسیستم قهوه ایران چطور می‌تواند از بحران کرونا عبور کند

شیوع جهانی ویروس کووید ۱۹ یا همان کرونا، زنجیره­‌ی قهوه را در سرتاسر دنیا با تهدیدهای جدی روبه‌رو کرده است. وقتی می‌ گوییم زنجیره، منظورمان تک‌‌تک افراد و کسب­‌وکارهایی‌‌ست که به نوعی با تولید، توزیع و مصرف قهوه سروکار دارند؛ از مزرعه­‌دار، فروشنده‌ی دانه‌ی قهوه سبز، کارگاه‌­ها و کارخانه‌های برشته­‌کاری، رسانه‌­های تخصصی، شرکت­‌های تولیدکننده‌­ی تجهیزات و دم­‌افزار بگیرید تا فروشنده­‌ها، مدرس‌­ها، کافه‌دارها، باریستاها و نیروهای خدماتی شاغل در صنعت قهوه. به این فهرست باید مصرف‌کننده­‌های قهوه را هم اضافه کنیم؛ کسانی که نوشیدن قهوه جزئی از برنامه یا نیازهای روزانه‌­شان است و نقشی اساسی در تکمیل زنجیره‌­ی قهوه دارند. شیوع این ویروس از چند جهت زنجیره­‌ی قهوه را تهدید می­‌کند. در یک تقسیم‌­بندی کلی، از منظر اقتصادی، سیاسی و فرهنگی-اجتماعی می‌توان این تهدیدها را زیر ذره‌بین گذاشت. البته که هرکدام از این عوامل خود بر دیگری تاثیرگذارند و هرچند تفکیک کردن‌شان به این شکل به نوعی ساده ­سازی مساله‌ای بغرنج و پیچیده است، اما کوششی­‌ست در جهت درک واضح‌تر وضعیت اضطراری موجود، طرح صورت مساله‌­های اصلی و پیشنهاد راه­‌حل­‌های احتمالی.

صنعت قهوه ایران در بحران کرونا

آیکافی – از منظر اقتصادی، روشن است که با شیوع این ویروس و تعطیلی قهری کافه‌ها و رستوران­‌ها و همچنین از رونق افتادن صنعت گردشگری، از طرفی مصرف قهوه به شکل چشمگیری کاهش پیدا کرده و به نظر می‌رسد این روند نزولی همچنان تا زمانی نامعلوم ادامه پیدا کند. توجه‌­تان را به مثالی ساده جلب می­‌کنم: چین بزرگ‌ترین خریدار دانه‌­ی قهوه سبز از برزیل است. برزیل نیز خود بزرگ‌ترین تولیدکننده­‌ی قهوه در دنیا­ست. حالا یک‌­باره چین با بحران کرونا و تعطیلی بیش از ۲۰۰۰ واحد صنفی مرتبط با قهوه از اواخر ژانویه ۲۰۱۹ مواجه شده است. این فقط مشتی نمونه‌­ی خروار است. تقریبا در همه جای دنیا اتفاقات مشابهی در حال وقوعند که تاثیرات مخربی بر اقتصاد قهوه خواهند گذاشت. کافه­‌ها و رستوران­‌ها یکی پس از دیگری تعطیل می‌­شوند یا در آستانه­‌ی ورشکستگی­ قرار دارند. سوال این‌جاست که این روند تا کی ادامه پیدا خواهد کرد؟ اگر اوضاع به حال عادی برگردد چقدر طول خواهد کشید تا دوباره مردم دنیا در کافه‌ها و رستوران‌ها دور هم جمع شوند و با خیال راحت قهوه سفارش بدهند؟ جواب من این است: معلوم نیست.

از طرف دیگر در زمان نگارش این یادداشت، کشورهای اصلی تولیدکننده‌ی تجهیزات قهوه اعم از اسپرسوساز، آسیاب قهوه، تجهیزات برشته‌‌کاری، دم‌­افزارها و… یعنی ایتالیا، اسپانیا، آلمان، سوییس، فرانسه، چین، ژاپن، کره­‌ جنوبی و آمریکا شدیدا در حال دست و پنجه نرم کردن با ویروس کرونا هستند. حالا باز هم سوالی که مطرح می‌شود این است که کی و چگونه این قطب­‌های صنعت قهوه اقتصادهای‌شان را ترمیم کرده و به حالت عادی بازخواهند گشت؟ پاسخ همان است که بود: معلوم نیست.

آینده‌ی بازار مصرف خانگی قهوه نیز که کماکان کج‌­دار و مریز به فعالیت خود ادامه می‌دهد در ابری از ابهام فرورفته است.

از منظر سیاسی، اگرچه نمی­ توان درباره­‌ی تبعات سیاسی شیوع این ویروس با قاطعیت اظهار نظر کرد، اما احتمال وقوع چالش‌های امنیتی، تغییر در ساختار قدرت حکومت‌­ها و بروز اعتراضات مردمی در سرتاسر دنیا چندان دور از ذهن نیست که این‌ها بالطبع بر بازار قهوه و صنایع وابسته نیز تاثیری مستقیم یا باواسطه خواهند گذاشت. علی­‌الخصوص بحران‌­های سیاسی ناشی از شیوع کرونا در کشورهای تولیدکننده­‌ی قهوه که تجارت قهوه از ارکان اصلی اقتصادشان محسوب می‌شود، ممکن است اوضاع صنعت جهانی قهوه را بغرنج‌­تر کرده و آن را دستخوش تغییرات اساسی کند.

سیاست­‌های حمایتی دولت­‌ها در پشتیبانی از کسب‌­وکارهای کوچک و متوسط در شرایط کنونی فوق­‌العاده حیاتی خواهند بود. دولت­‌ها می‌­توانند به منظور بقای مشاغلی نظیر کافه­‌ها و رستوران‌ها، تخفیف‌های مالیاتی قائل شوند، بازپرداخت اقساط وام­‌ها را به تعویق بیاندازند و متعهد به جبران تمامی یا لااقل بخشی از زیان‌­های این کسب‌­وکارها شوند؛ حمایتی که اگرچه برخی دولت­‌ها وعده‌­ا­ش را داده‌­اند، اما روشن نیست آیا به وعده‌­هاشان جامه‌ی عمل خواهند پوشاند یا نه؛ و اگر هم وعده­‌ها را عملی کنند، تا کی توان ادامه­‌ی این سیاست­‌های حمایتی را خواهند داشت.

در ایران، اگر واقع‌بینانه به ماجرا نگاه کنیم، در غیاب یک تشکل صنفی فعال و منسجم و مورد‌پذیرش بدنه­‌ی جامعه‌ی قهوه، که قدرت چانه‌زنی با نهادهای سیاسی را به نفع شاغلان در صنف قهوه داشته باشد و همچنین مشکلات ریز و درشتی که خود دولت با آن­ها دست به گریبان است، امید چندانی به سیاست­‌های حمایتی دولتی وجود ندارد. لب کلام این‌­که هرچقدر هم اقتصاددانان و سیاست­مداران و آینده­‌پژوهان سناریوهایی برای دوران پساکرونا مطرح کنند وضعیت اقتصاد و سیاست جهان و به تبع آن ایران در آینده نامعلوم است. البته این به معنای دست‌­کم گرفتن پیش‌بینی­‌های اقتصاددانان، آینده‌­پژوهان و اهل سیاست نیست. اما مایلم بر بعد اجتماعی-فرهنگی، که محور اصلی صحبتم نیز هست، بیشتر تاکید کنم؛ بعدی که نقش‌­آفرینان و تصمیم‌­گیرندگان اصلی­‌اش، چه در مقیاس جهانی و چه در سطح کشورمان ایران، اعضای جامعه‌ی قهوه هستند.

به جای این سوال که «چه خواهد شد؟» باید پرسید «همین حالا برای حفظ زنجیره­‌ی قهوه و جامعه‌ی قهوه از گزند آسیب این ویروس چکار باید کرد؟»

وقتی از جامعه‌ی قهوه صحبت می‌کنیم مقصودمان چیست؟ منظور یکایک انسان­هایی‌ست که هرکدام به نوعی حول محور یک علاقه و نیاز مشترک، یعنی قهوه، مشغول به فعالیت هستند. قهوه از منظر این افراد نه تنها محصولی لوکس یا نیازی غیرضروری نیست، بلکه منبع لذت، بهانه‌ی مراودات اجتماعی و البته منبع درآمد و گذران زندگی­‌ست. هر بخشی از جامعه­‌ی قهوه که آسیب ببیند، بی­‌شک کل زنجیره‌ی قهوه تحت‌تاثیر قرار خواهد گرفت. به عبارت دیگر، فرد یا کسب‌و‌کاری که تنها به سود مقطعی و بیرون کشیدن گلیم خود یا سازمانش از آب فکر می‌کند، دیر یا زود محکوم به شکست خواهد بود. باید بکوشیم تا جامعه‌ی قهوه را، تمامی جامعه‌ی قهوه را، تا سرحد امکان از آسیب دور نگه داریم. من معتقدم به جای این سوال که «چه خواهد شد؟» یا «بعد از فروکش کردن تب کرونا چه به سر جامعه‌ی قهوه خواهد آمد؟» باید پرسید «همین حالا برای حفظ زنجیره­‌ی قهوه و جامعه‌ی قهوه از گزند آسیب این ویروس چکار باید کرد؟»

اگر زمان را به دو بخش بحران و پس از بحران تقسیم کنیم، باید عمده‌ی توجه و هم‌و‌غم‌­مان را متوجه زمان حال یا همین زمان بحرانی که در دلش هستیم کنیم.

یانیس آپوستوپولوس، مدیرعامل انجمن جهانی قهوه­‌ی تخصصی اعلام کرد که تمام رویدادهای پیش رو در سال ۲۰۲۰، اعم از نمایشگاه و سمپوزیوم پورتلند، مسابقات و نمایشگاه ورشو و نمایشگاه بین‌­المللی و مسابقات مبلورن به تعویق افتاده­‌اند. مجله­‌ی باریستا به‌عنوان یکی از رسانه‌های پیشرو در صنعت قهوه اعلام کرد که حق اشتراک مشترکان فعلی‌اش را ۶ ماه به صورت رایگان تمدید کرده و برای مشترکان جدید نیز تخفیف ۵۰درصدی در نظر خواهد گرفت.

کوین جانسن، مدیرعامل استارباکس، اعلام کرد که برای به حداقل رساندن احتمال سرایت ویروس کرونا، شعبه­‌های استارباکس در آمریکا و کانادا، با رعایت اصول بهداشتی، به فروشگاه‌های ماشین‌­رو تبدیل خواهند شد و پرسنل در استخدام استارباکس، چه کار کنند یا نه، تا یک ماه حقوق دریافت خواهند کرد.

شرکت کراپستر که نرم‌افزار برشته‌­کاری تولید می‌کند، یک پلتفرم آنلاین رایگان فروش قهوه و دم‌افزار به نام «شیپس ­بین» برای کاربرانش تدارک دیده که قابلیت اتصال به وبسایت، شبکه‌های اجتماعی و ایمیل دارد و مشتری­‌هایش که عمدتا کارگاه‌ها و کارخانه‌های برشته ­کاری هستند، می‌توانند از طریق این پلتفرم محصولاتشان را به صورت آنلاین برای فروش ارائه کنند.

لاواتزا، غول ایتالیایی تولیدکننده­‌ی قهوه، ۱۰ میلیون یورو بودجه به تامین ملزومات بهداشتی برای کادرهای درمانی اختصاص داده است.

این­‌ها نمونه‌­هایی از واکنش‌های عاجل نهادها و شرکت‌­های بزرگ به شیوع ویروس کرونا در جهان بود.

اما سوال و دغدغه­‌ی اساسی این است که تکلیف کسب‌­وکارهای کوچک و متوسط چیست؟ چه فکری به حال باریستاها و نیروهای خدماتی که در وضعیت اضطراری فعلی، آسیب‌­پذیرترین آحاد جامعه­‌ی قهوه هستند می‌­توان کرد؟ این روزها بازار دورکاری در بعضی مشاغل داغ است. اما یک باریستا، یک آشپز، یک سالن‌­کار یا نیروی خدماتی که ماهیت شغلش ایجاب می‌­کند با افراد در تماس باشد مگر می‌تواند دورکاری کند؟

راه­‌حل پیشنهادی من ترکیب خلاقیت و حمایت همدلانه­ است. منظور چیست؟ بگذارید چند مثال مطرح کنم. کافه­‌ها و رستوران­‌هایی در بریتانیا و دیگر جاهای دنیا اقدام به فروش ووچر یا کوپن به مشتری­‌های‌شان کرده‌­اند. یعنی در واقع اقلام منوهای‌شان را برای دوران بعد از کرونا پیش‌­فروش کرده‌­اند. مثلا هر مشتری، در حد وسع خود، از کافه‌ی محبوبش خریدی می‌کند و سفارشش را بعد از فروکش کردن بحران و بازگشایی کافه یا رستوران تحویل خواهد گرفت. در عوض کافه­‌دار یا رستوران‌­دار هم با درآمد حاصل از این حمایت همدلانه و اعتماد مشتری­‌هایش می‌تواند حقوق یا لااقل بخشی از حقوق پرسنلش را تامین کند. بعضی کافه‌های محلی آمریکا هم پلتفرمی مجازی به اسم گوفاندبین برای پرداخت انعام تدارک دیده‌­اند. این در واقع یک تیپ‌­باکس یا جعبه‌انعام مجازی­‌ست که مشتری­‌ها را ترغیب می‌کند تا در زمان تعطیلی، به پرسنل کافه‌های محبوبشان به هر میزان که تمایل دارند انعام بدهند.

برگزاری وبینارهای آموزشی و رویدادهای آنلاین هم می‌­تواند راه‌­حل دیگری باشد به منظور استمرار ارتباط جامعه‌ی قهوه با یکدیگر و حفظ اتحاد صنفی جامعه­‌ی قهوه.

خرید آنلاین قهوه و دم‌­افزارهای ساده‌ی خانگی از کافه‌‌ها، برشته‌­کاری­‌ها و مغازه­‌های محلی هم راه­کار بسیار مهمی در جهت حفظ زنجیره‌ی قهوه است. خلاقیت جالبی که قهوه‌­فروشی و برشته‌­کاری باتملس به خرج داده این است که همراه با بسته‌ی قهوه، یک ترازوی رایگان هم برای مشتری‌­هایش ارسال می‌کند که قابلیت اتصال به اینترنت دارد. به این ترتیب، قهوه‌­فروشی از میزان مصرف مشتریانش مطلع می‌­شود و هروقت قهوه‌ی مشتری رو به اتمام بود، دست‌به‌کار آماده‌­سازی و ارسال سفارش بعدی می‌شود.

خلاصه، حالا که فعلا نمی‌­توانیم به کافه و رستوران برویم، برای حفظ زنجیره‌ی قهوه از آسیب­‌های جدی‌­تر، عجالتا می‌توانیم قهوه­‌مان را از کافه‌ها و برشته­‌کاری­‌های محلی تهیه کرده و با دم‌­افزارهای ساده در منزل آماده و نوش جان کنیم. می‌توانیم به افراد آسیب‌­پذیرتر این صنعت بیشتر فکر کنیم و به‌دنبال راه‌‌حل‌‌هایی عملی برای کاهش آسیب­‌های احتمالی به حداقل باشیم.

آن­‌چه آینده‌ی صنعت قهوه را در جهان و ایران خواهد ساخت، حمایت همدلانه و خلاقیت تک‌تک افراد جامعه­‌ی قهوه در زمان بحران، یعنی زمان حال است. همچنان باید بر این نکته تاکید کرد که هیچ راه­‌حل فردی و سازمانی برای عبور از بحران وجود ندارد. ما همه بر یک کشتی سواریم و باید با هم از این طوفان عبور کنیم.

نیز ببینید ~

, , , , , , , ,

‎یک کامنت برای حال و آینده‌ی قهوه در زمانه‌ی کرونا

  1. مانی کریمی 29 مارس 2020 ‎در #

    ممنون از کاوه و شما عزیز،شر حال امروز همه ما هست،امیدوارم با حداقل آسیب همه بسلامت عبور کنیم.

  2. Masoud 29 مارس 2020 ‎در #

    شما حاکمیت ساختار کاپیتالیستی رو چشم پوشی کرده اید و آن تجربه ی غرب از مواجه با بحران است. هرچند کورونا از بحران صرف گذر و بدل به یک مومنت تاریخی شده که توانایی تولید معنا دارد _ به شرطی که چشمان بسته امان را بگشاییم و شجاعت مواجه داشته باشیم_ نباید تفاوت قلمرو را فراموش کنیم. استارباکس خوب می داند چطور عمل کند چون با کاپیتالیسم رشد کرده . او بله درایو ترو هم دارد و خوب اش هم دارد اما دلش بحال قهوه دوستان نسوخته بلکه برای زنده ماندن در بی رحمی چنین ساختاری شما مجبورید با چنگ و دندان بجنگید. او جنگ را بلد است و کورونا بدل شده به رخدادی که فقط او را برای آرایش دوباره نیروهایش آماده می کند. دشمن بزودی ما هستیم. قهوه دوستان به قول شما و برده های سیستم از دید این یادداشت. اما به ایران اشاره کردید اشکالی ندارد خلاقیت می تواند نجات بخش باشد اما برای کسی که امیدی به زنده بودنش هست. البته نومید نباشید ولی به تفاوت قلمرو و ساختار توجه باید کرد.

دیدگاهتان را بنویسید

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.