فرهنگ تاریخ قهوه

سهم زنان در قهوه

نگاهی به زنان تاثیرگذار در تاریخ صنعت قهوه

اگر چرخه‌ی تامین قهوه را از مزرعه تا کافه دنبال کنیم، با زنان بسیاری برخورد می‌کنیم که در بخش‌های مختلف مشغول به کارند. در کشورهای مبدأ، زنان سهم بیش‌تری از کار در مزرعه و فرآوری دانه‌های قهوه به عهده می‌گیرند و معمولاً حق مالکیت و دستمزد کم‌تری نسبت به مردان دارند¹. زنان آفریقایی می‌گویند «مردان درآمد قهوه را می‌نوشند». در کشور مقصد، زنان صاحب کافه هستند یا برشته‌کاری می‌کنند، به بازاریابی مشغول‌اند یا در بخش خدمات به عنوان باریستا و پیش‌خدمت در کافه مشغول به کار هستند، اما ورود زنان به بخش تجاری و تبلیغاتی صنعت قهوه، از دوره‌ای آغاز شد که آن‌ها در همه‌ی عرصه‌ها، مسیر برابرخواهی را در پیش گرفته بودند.

این نقاشیْ یکی از کافه‌های قرن هفدهم پاریس را نشان می‌دهد که با استناد به آن گفته می‌شود زنان در پاریس می‌توانستند صاحب کافه و حساب‌رس آن باشند. | عکس: ویکی‌پدیا

آیکافی – تاریخ قهوه و زنان روزهای چندان آرامی را به خود ندیده. اگرچه نوشیدن قهوه در محافل خانگی در بین زنان اروپایی مرسوم شده بود، آنان معمولاً از ورود به قهوه‌خانه‌ها (کافی‌هاوس‌ها) منع می‌شدند. برخی فرهنگ‌ها نوشیدن قهوه، استعمال دخانیات و بحث‌های فلسفی و سیاسی را فعالیت‌های صرفاً مردانه می‌شمردند و برخی فرهنگ‌های دیگر زنانی را که به قهوه‌خانه‌ها پا می‌گذاشتند با زنان تن‌فروش برابر می‌دیدند. در هر صورت، صنعت قهوه فضایی بود که در ظاهر امکان فعالیت برای زنان در آن وجود نداشت، اما در همان روزهای سختگیری قرن هفدهم، زنانی پیدا می‌شدند که صاحب قهوه‌خانه باشند یا به عنوان کارمند در این مکان‌ها مشغول شوند.

با مراجعه به اسناد مکتوب، درمی‌یابیم نخستین شخصی که در آمریکا مجوز رسمی فروش قهوه و شکلات گرفت زنی به نام دوروتی جونز² از شهر بوستون بود. این پروانه‌ی تجاری در ۱۶۷۰ صادر شده و به خانم جونز اجازه می‌داد تا یک تفریحگاه با امتیاز فروش قهوه و شکلات داشته باشد. درباره‌ی محصولات این فروشگاه اطلاعات چندانی در دست نیست. اما قرن هجدهم با شمار بیش‌تری از زنان تاجر قهوه و چای مواجه بود. این دو نوشیدنی در طبقات مختلف اجتماعی جای خود را باز کرده بود و محبوبیت و تقاضای آن به تدریج بالا می‌رفت. در قرن هجدهم ۳۷٪ از تاجران قهوه و چای در هلند را زنان شوهردار تشکیل می‌دادند.

برشته‌کاران مطرح قهوه

اولین زنانی که در حوزه‌ی برشته‌کاری نامی از خود به جا گذاشتند، سارا تایسون رورر³ و آلیس مک‌دوال⁴ بودند. سارا تایسون رورر که برند «ترکیب اختصاصی خانم رورر» را در پنسیلوانیا راه‌اندازی کرد، برای مدتی در بازارهای شرق و غرب میانه‌ی آمریکا مطرح شد، اما چون تبلیغات خوش‌آب‌ورنگی نداشت خیلی زود از دور خارج شد. نفر دوم آلیس فوته مک‌دوال، ساکن نیویورک، پس از مرگ شوهرش، آلن مک‌دوال که واردکننده‌ی قهوه سبز بود، در حالی که تنها ۳۸ دلار برایشان به جا مانده بود کار برشتن قهوه‌های باقی‌مانده را آغاز کرد. خانم مک‌دوال برای نام‌گذاری بسته‌بندی قهوه در ابتدا از حروف اول اسم خود استفاده کرد، او به خوبی با فضای مردانه‌ی تجارت قهوه آشنا بود و نمی‌خواست با آوردن نام کامل زنانه به چالش‌های خود بیفزاید.

خانم مک‌دوال به پانصد نفر از دوستان و اقوام نامه نوشت و از آن‌ها خواست که قهوه‌اش را بخرند. با راه افتادن چرخه‌ی فروش، تا روزی صد نامه می‌نوشت و ارسال می‌کرد. او با در نظر گرفتن سودی ناچیز، قیمت قهوه را بسیار پایین نگه داشته بود و با تمرین‌های قهوه‌آزمایی، به تفاوت طعم‌یادها و کیفیت دانه‌های مختلف مسلط می‌شد. مک‌دوال از شم اقتصادی خوبی برخوردار بود و متوجه شده بود با مراجعه به کافه‌تریای هتل‌ها، باشگاه‌ها و دانشگاه‌ها می‌تواند مشتری دائمی برای قهوه‌ی خود پیدا کند. با گسترش جنبش‌های زنان و راهپیمایی‌های مربوط به حق رأی، مک‌دوال از اسم کامل خود روی بسته‌های قهوه استفاده کرد، چرا که حالا می‌توانست از موج بزرگ احساسات زنانه بهره بگیرد.

آلیس فوته مک‌دوال یکی از موفق‌ترین زنان تاریخ قهوه بود که کارش را از برشتن قهوه آغاز کرد و نه تنها برند موفقی از خود به جای گذاشت، بلکه موفق شد شش کافه موفق در شهر نیویورک راه‌اندازی کند. در تصویرْ نمونه‌ای از قهوه و کتاب زندگی‌نامه‌ی آلیس مک‌دوال را می‌بینید. | عکس: Amazon.com

آلیس مک‌دوال در سال‌های بعد از جنگ جهانی اول به ایده‌ی تازه‌ای رسید. او که در ایستگاه بزرگ مرکزی نیویورک مغازه داشت، در یک روز شنبه مسافرهای خسته و خیس را دیده بود و به این فکر افتاد که در همین مکان برای مشتری‌ها قهوه و وافل درست کند. بعد از این‌که این طرح با موفقیت چشمگیری روبه‌رو شد، کافه‌ دوم را در خیابان چهل‌و‌سوم باز کرد و با استخدام یک زن سیاهپوست، خاطره‌ی وافل‌های جنوبی را برای مشتری‌هایش تداعی کرد. او پس از بازگشت از سفری به ایتالیا، فضایی شبیه به رستوران‌های ایتالیایی به کافه‌اش داد و به تدریج چهار کافه و رستوران دیگر باز کرد، طوری‌که در ۱۹۲۸ آلیس مک‌دوال ۷۰۰ کارگر داشت که در هر روز به شش هزار نفر سرویس می‌دادند.

زنان در دنیای تبلیغات قهوه

یکی از اولین کسانی که از طریق تبلیغات روی بازار قهوه‌ی آمریکا تاثیرگذار شد، هلن لَنزداون⁵ بود. او به عنوان مغز متفکر در کمپانی تبلیغاتی همسرش توانست برخی از موفق‌ترین پروژه‌های تبلیغات قهوه را پیش ببرد. اگرچه همسر او یعنی آقای استنلی رزور⁶ به عنوان صاحب کمپانی تبلیغاتی جِی والتر تامسون⁷ مشهور بود، بدون طرح‌های خلاقانه‌ی هلن لنزداون کمپانی به چنین شهرتی نمی‌رسید. خانم لنزداون به دیدگاه زنانه در آگهی‌های تبلیغاتی توجه نشان می‌داد و اطمینان حاصل می‌کرد که ایده، کلمات و تصاویر روی زنان تاثیرگذار باشند. او به این مسئله توجه نشان داده بود که مشتریِ مغازه‌های خواربار، فروشگاه‌های لباس و لوازم آرایشی و بهداشتی اغلب زنان هستند و باید به آن‌ها توجه نشان داد. جیمز وب یانگ⁸ که خود نویسنده‌ی محتوای تبلیغاتی بود درباره‌ی هلن لنزداون گفته که او «یک مرد تبلیغاتی درجه یک است»[!]. همین جمله فضای مردانه‌ی دنیای تبلیغات را به ما نشان می‌دهد. هلن لنزداون زنان دیگری را نیز استخدام کرد و کار آن‌ها این بود که در فضای جنسیت‌زده‌ی آن دوران آگهی‌هایی تهیه کنند که موقعیت اجتماعی یا ازدواج موفق زنان را منوط به انتخاب برند خاصی از قهوه، در کنار محصولات آرایشی یا حتی روغن آشپزخانه می‌دانست! اما در پس این نوع تبلیغات، آن‌ها در واقع نماینده‌ی زنانی بودند که برای گرفتن حق خود به پا خاسته بودند. خانم لنزداون و کارمندانش در تظاهرات حق رای زنان در ۱۹۱۶ نیز شرکت داشتند.

آگهی‌های تبلیغاتی هلن لنزداون برای قهوه یوبان تأکید زیادی روی احساسات زنان داشت. در عنوان این پوستر تبلیغاتی سال ۱۹۲۰ نوشته شده «کجاست شوهری که از قهوه‌اش ایراد نگیرد؟» | عکس: convivialsupper.com

اختراعات

از قدیم گفته‌اند احتیاجْ مادر اختراع است. ملیتا بنتز⁹ یک زن خانه‌دار آلمانی در اوایل قرن بیستم بود که نمی‌توانست با روش‌های معمول دم‌آوری قهوه کنار بیاید. او اعتقاد داشت که پرکولاتورها¹⁰ قهوه را بیش از حد حرارت می‌دهند، دستگاه‌های اسپرسو همیشه مقدار زیادی سابه در ته لیوان جا می‌گذارند و کیسه‌های پارچه‌ای که به عنوان صافی قهوه استفاده می‌شدند، همیشه لک و کثیف بودند و تمیز کردنشان دردسر داشت. پس دست‌به‌کار شد و روش‌های مختلفی را ابداع کرد، از جمله استفاده از برگه‌های کاغذ خشک‌کن از دفترچه مشق پسرش! او کف یک دیگچه‌ی برنجی را سوراخ کرد و کاغذ را در آن قرار داد و به این طریق قهوه‌ای صاف‌شده که رنگی روشن‌تر داشت به دست آورد. این ابداع رضایت‌بخش باعث شد تا خانم بنتز اختراعش را ثبت و خط تولید صافی کاغذی را با بستن قرارداد با یک حلب‌کار راه‌اندازی کند.

ملیتا بنتز آلمانی اولین صافی کاغذی قهوه را ابداع کرد. | عکس: redber.co.uk

تحولات جامعه زنان صنعت قهوه

اگر قرن بیستم فرصت مطرح شدن و ورود به عرصه‌ی تجارت قهوه را به زنان داد، قرن بیست‌و‌یکم سرآغاز فعالیت‌های مدنی و اجتماعی بود. زنانی که تابه‌حال سعی در محکم کردن جای پای خود در اقتصاد داشتند، حالا دست یاری به سوی زنان دیگر دراز کرده بودند و با تشکیل انجمن‌ها و اتحادیه‌های مختلف سعی می‌کردند با کمک به یکدیگر به پیش بروند.

در سال ۲۰۰۳ زنانی از کاستاریکا، نیکاراگوئه و آمریکا دور هم جمع شدند تا روی نقاط مشترک و تقویت جنبه‌های مختلف صنعت قهوه بپردازند. IWCA یا اتحادیه جهانی قهوه‌ی زنان¹¹ نتیجه‌ی این گردهمایی بود که از آن سال فعالیت می‌کند تا با مرتبط کردن زنان شاغل در صنعت قهوه، به توانمندسازی آنان کمک نماید.

زنان کشاورز قهوه در آمریکای مرکزی |عکس: صفحه فیسبوک IWCA

گروه دیگری به اسم «گروه زنان گل سرخ¹²» متشکل از پنجاه زن کلمبیایی در سال ۲۰۱۰ در بوگوتا تشکیل شد تا در مقابل مشکلات مالی خانواده‌ها چاره‌ای بیاندیشد. این زنان از گرفتن وام از بانک‌ها محروم بودند و زندگی‌شان به خاطر شرایط اقتصادی تحت فشار قرار گرفته بود و از این‌که حق مالکیتشان شناخته نمی‌شد به ستوه آمده بودند. امروز سیصد و پنجاه عضو این گروه اعتقاد دارند وقتی برابری بین زن و مرد در کار وجود داشته باشد، منفعت آن به کل خانواده می‌رسد.

اولین سالگرد همکاری زنان گروه گل سرخ کلمبیا و قهوه بالزاک در کانادا | عکس: Balzacs.com

در سال ۲۰۱۲ «اتحادیه‌ی زنان قهوه‌کار هند» به عنوان شعبه‌ای از IWCA با هدف ایجاد کشاورزی پایدار، فراهم نمودن غذا و امنیت اقتصادی در سطوح خانواده، جامعه و جامعه‌ی بین‌المللی آغاز به کار کرد. زنان در هند حتی به عنوان کشاورز شناخته نمی‌شوند، چون با این‌که کارهای مزرعه را انجام می‌دهند به علت نداشتن مالکیت روی زمین و محصول، از داشتن حق قانونی محرومند.

در ۲۰۱۵ پروژه‌ی جدیدی توسط نهاد «تجارت عادلانه آفریقا» به راه افتاد. این پروژه که Women in Coffee نام دارد در مرحله‌ی اول با تشویق به اهدای چند درختچه‌ی قهوه به زنان توسط همسرانشان آغاز شد. با فراهم شدن منابع مالی، این پروژه به زنان کمک می‌کند تا در بازار محلی نشان تجاری خودشان را داشته باشند.

کارگاه‌های آموزشی IWCA | عکس: صفحه فیسبوک IWCA

در سال ۲۰۱۶ همه‌ی چهل نفر شرکت‌کننده‌ی رقابت قهرمانی برشته‌کاری آمریکا مرد بودند. جن اپوداکا¹³ که عضو هیئت داوران این رقابت بود، هشتگ shestheroaster# را به راه انداخت تا بر شکاف جنسیتی در حرفه برشته‌کاری تأکید کند. پس از دو سال، این هشتگ اینستاگرامی تبدیل به پایه‌های یک مؤسسه‌ی غیرانتفاعی با همین نام یعنی She’s The Roaster شد که با اهدای کمک‌هزینه‌ی تحصیلی به زنان به بالا بردن دانش و ارتباط آنان با زنان دیگر کمک کند.

جن اپوداکا، عضو کمیته داوری مسابقات برشته‌کاری آمریکا | عکس: royalcoffee.com

حتی نستله در ۲۰۱۹ اعلام کرد که برنامه‌ی سوم «نسکافه در کنیا» را مشخصاً روی زنان کشاورز متمرکز می‌کند. این برنامه بر آموزش روش‌های کشاورزی پایدار و بهبود محصول به پنج‌هزار زن کنیایی تمرکز دارد. برنامه‌های قبلی نستله در این زمینه بیش از شش ‌هزار زن کشاورز را در بخش‌های راهبری، تولید قهوه و توسعه‌ی فردی آموزش داده بود.

امروزه برندهایی مانند Ritual Coffee Roasters, City Girl Coffee, Independence Coffee Company, Balzac Coffee, Kohana Coffee, Lady Falcon, Wrecking Ball Coffee Roasters, Equator Coffee and Tea, Smart Sip, Electric City, White Coffee, Los Santos و بسیاری از کافه‌ها و قهوه‌فروشی‌ها به دست زنان اداره می‌شوند. گروه‌ها و انجمن‌هایی نظیر Mujeres en café Guatemala, Alianza de Mujeres en Café de Costa Rica, Café Femenino در آموزش روش‌های بهینه‌ی باغداری، کار با کامپیوتر، ارتباطات و مدیریت به زنان فعالیت می‌کنند. همه‌ی این‌ها، نه برای جدا کردن زنان به عنوان بخشی مجزا از صنعت قهوه، بلکه برای ارزش نهادن به فعالیت و تلاش آن‌ها و تقویت جامعه‌ی مشغول در صنعت قهوه اهمیت دارند.


منابع

Gendered Fields: Rural Women, Agriculture, And Environment By Carolyn E Sachs
Working on Labor: Essays in Honor of Jan Lucassen, Editors: Marcel van der Linden and Leo Lucassen
http://www.thecoffeeguide.org/coffee-guide/niche-markets-environment-and-social-aspects/Sustainability-and-gender
http://venturesafrica.com
http://www.womenscoffeeindia.org/index.php/en


پی‌نوشت‌ها

¹ طبق آمار مرکز تجارت جهانی (ITC) در سال ۲۰۰۸، زنان حدود هفتاد درصد فعالیت داخل مزرعه از جمله برداشت و درجه‌بندی دانه‌ها را انجام می‌دهند، به طور مثال این رقم در برزیل پایین است چون کار در مزرعه بیش‌تر با ماشین‌آلات انجام می‌شود، اما در کشورهای آفریقایی تا ۹۰ درصد نیروی کار در مزرعه را زنان تشکیل می‌دهند. در بخش تجارت محلی، زنان ویتنام حدود ۵۰ درصد بازار را در دست دارند. اما وقتی این مقایسه را در دیگر کشورها انجام دهیم، زنان تنها در ده درصد داد و ستد، چه در سطح محلی و چه بین‌المللی نقش دارند و به همین نسبت مالکیت آنها به زمین و محصول تمام شده چیزی بین ده و پانزده درصد است.
² Dorothy Jones
³ Sarah Tyson Rorer
⁴ Alice Foote McDougall
⁵ Helen Lansdowne Resor
⁶ Stanley Resor
⁷ J. Walter Thompson Co
⁸ James Webb Young
⁹ Melitta Bentz
¹⁰ percolator
¹¹ International Women’s Coffee Alliance
¹² Las Rosas Women’s Group
¹³ Jen Apodaca

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

دکمه بازگشت به بالا